Informatie

Beleidsplan aanpak mensenhandel Wettelijke grondslag: Wet werk- en inkomen Wet maatschappelijke ondersteuning Jeugdwet Huisvestingwet Hoofdstuk 1 Inleiding §1.1 Aanleiding In het ‘Regeerprogramma kabinet-Schoof’ is door het kabinet bepaald dat mensenhandel stevig bestreden moet worden, ook in internationaal verband. Dit wordt onder anderen gedaan via het Rijksbrede Actieplan programma ‘Samen tegen mensenhandel’ en door het verder brengen van het wetsvoorstel dat voorziet in de modernisering en uitbreiding van de strafbaarstelling van mensenhandel (artikel 273 Sr). Vanuit het Actieplan programma ‘Samen tegen mensenhandel’ werkt de Rijksoverheid samen aan het voorkomen van mensenhandel, het beter signaleren en helpen van slachtoffer van mensenhandel en het aanpakken van daders van mensenhandel. In de Veiligheidsagenda 2023-2026 is de aanpak van mensenhandel als één van de vier landelijke beleidsdoelstellingen opgenomen. Dit betekent concreet dat iedere gemeente een duidelijke aanpak tegen mensenhandel moet hebben, welke is geborgd in gemeentelijk beleid. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft het Kompas mensenhandel en het Kader voor de aanpak van Mensenhandel door gemeenten ontwikkeld om het Actieplan programma ‘Samen tegen mensenhandel’ te ondersteunen en handvatten te bieden voor de landelijke beleidsdoelstellingen uit de Veiligheidsagenda 2023-2026. Dit beleidsplan is mede tot stand gekomen aan de hand van dit kompas en dit kader. Mensenhandel is, als vorm van ondermijnende criminaliteit, opgenomen in het ‘Coalitieakkoord 2022-2026’ van de gemeente Heemskerk. Alle gemeenten moeten een sluitende aanpak mensenhandel hebben, zo ook de gemeente Heemskerk. Hiervoor is dit beleidsplan opgesteld. §1.2 Wat is mensenhandel? Mensenhandel is het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een persoon, met gebruik van dwang (in brede zin) en met het doel die persoon uit te buiten. Uitbuiting kan zich in de seksindustrie afspelen, bijvoorbeeld wanneer iemand onvrijwillig voor iemand anders in de prostitutie werkt, maar ook in andere economische sectoren. Het gaat dan om zulke slechte arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden, dat hierdoor mensenrechten in het geding zijn. Er zijn vier verschillende vormen van mensenhandel, namelijk: - Seksuele uitbuiting: het dwingen van iemand tot het verrichten van seksuele handelingen tegen de betaling van geld, kleding of eten om vervolgens deze betaling in te nemen; - Arbeidsuitbuiting: het bewust werven en dwingen van mensen om werk te verrichten in slechte arbeidsomstandigheden en tegen weinig/geen loon; - Criminele uitbuiting: iemand dwingen om te stelen, bedelen of andere criminele activiteiten uit te voeren en de buit vervolgens innemen; - Gedwongen orgaanverwijdering: iemand dwingen om zijn/haar organen af te staan. §1.3 Zicht op slachtoffers Mensenhandel is een van de zwaarste vormen van criminaliteit. Het is een zogenoemd ‘haaldelict’; slachtoffers kunnen of durven vaak niet zelf aangifte te doen of een melding te maken. Slachtoffers zien zichzelf vaak niet als slachtoffer of ontkennen – door angst of schaamte – dat er sprake is van uitbuiting. Slachtoffers zien zichzelf vaak niet als slachtoffer of durven door angst en/of schaamte niet toe te geven dat zij uitgebuit worden. Opsporingsinstanties zijn daarbij afhankelijk van ketenpartners; herkennen zij de signalen en willen of kunnen zij deze signalen ook delen? Vervolgens blijkt het ook lastig om tot een veroordeling te komen. Allemaal redenen voor slachtoffers om zich niet te melden. Onder andere door inzet op de aanpak van mensenhandel kunnen we het zicht op de aard en omvang van mensenhandel vergroten: “Het wordt pas zichtbaar als je het ziet!” In dit hoofdstuk worden de cijfers op landelijk, regionaal en lokaal niveau weergegeven. Met daarbij de uitdrukkelijke kanttekening dat dit mogelijk maar het topje van de ijsberg is. 1.3.1 Landelijk beeld CoMensha registreert, landelijk, de (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel. In 2022 werden er 814 nieuwe slachtoffers bij CoMensha gemeld. Een kleine stijging ten opzichte van het aantal in 2021 (791), zie figuur 1 hieronder. In 2023 werden er 868 nieuwe slachtoffers geregistreerd. Figuur 1 Cijfers Mensenhandel (Rijksoverheid, 2923) Op basis van onderzoek schat de Nationaal Rapporteur het werkelijk aantal slachtoffers veel hoger. In een onderzoek, in samenwerking met het UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime), schatte de Nationaal Rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen dat er in Nederland jaarlijks naar schatting 5000 tot 7500 slachtoffers zijn. 1.3.2 Regionaal beeld Om een beeld te schetsen van de regionale cijfers met betrekking tot het aantal signalen en slachtoffers van mensenhandel in onze regio, is gebruik gemaakt van de cijfers die HVO Querido elk jaar presenteert. Ook deze cijfers zijn niet volledig; bijvoorbeeld omdat signalen versnipperd binnenkomen, door het ontbreken van een zowel landelijk als regionaal meldpunt. HVO Querido levert zorgcoördinatie voor (mogelijke) slachtoffers van mensenhandel voor de politie-eenheid Noord-Holland. Het team bestaat uit drie zorgcoördinatoren. De politie-eenheid is opgedeeld in drie districten, te weten: Noord-Holland-Noord, Kennemerland en Zaanstreek-Waterland. Elk district heeft een eigen zorgcoördinator. Gemeente Heemskerk valt onder district Kennemerland. De cijfers in onderstaande tabel geven een beeld van het aantal signalen, het aantal slachtoffers en het aantal slachtoffers dat in een opvang is geplaatst in de jaren 2022, 2023 en 2024. Dit zijn de aantallen die gemeld zijn bij zorgcoördinatie Noord-Holland. Kennemerland 2022 2023 2024 Signalen* 37 51 22 Slachtoffers** 9 9 17 Opvang 4 9 6 * Omschrijving van een signaal mensenhandel: na interventie kan blijken dat (nog) geen sprake is van mensenhandel. Echter, dan heeft zorgcoördinatie er wel op uitgevraagd en op geïnvesteerd. ** het aantal signalen die strafrechtelijk opgepakt zijn door het Team Migratiecriminaliteit en Mensenhandel (TMM) van de politie of door de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA). 1.3.3 Lokaal beeld HVO Querido levert in hun resultaatverantwoording ook de cijfers per gemeente. De cijfers in onderstaande tabel geven een beeld van het aantal signalen, het aantal slachtoffers en het aantal slachtoffers dat in een opvang is geplaatst in de jaren 2022, 2023 en 2024. Gemeente Heemskerk 2023 2024 Signalen* 2 0 Slachtoffers** 0 1 Opvang 0 0 * Omschrijving van een signaal mensenhandel: na interventie kan blijken dat (nog) geen sprake is van mensenhandel. Echter, dan heeft zorgcoördinatie er wel op uitgevraagd en op geïnvesteerd. ** het aantal signalen die strafrechtelijk opgepakt zijn door het Team Migratiecriminaliteit en Mensenhandel (TMM) van de politie of door de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA). Hoofdstuk 2 Kaders Mensenhandel is strafbaar in Nederland. De Nederlandse overheid heeft de plicht om mensenhandel te bestrijden. Deze verplichting komt voort uit verschillende internationale en nationale wetgeving en verdragen. Ook heeft Nederland regels opgesteld over de rechten van buitenlandse slachtoffers van mensenhandel (Nationaal rapporteur, 2024). §2.1 (Inter)nationale wetgeving Er bestaat verscheidene internationale en nationale wetgeving op basis waarvan gemeenten een taak hebben in de aanpak van mensenhandel. Hieronder staan een aantal voorbeelden: -Palermo protocol; -Europese richtlijn; -Verdrag van Warschau; -Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). In bijlage 1 staat een uitgebreid overzicht van alle (inter)nationale wetgeving. §2.2 Landelijke afspraken Naar aanleiding van het rapport dat in 2015 is uitgebracht door de commissie Lenferink, zijn er landelijke afspraken gemaakt over de verplichtingen voor gemeenten in het Interbestuurlijk Programma (IBP) in 2018. De afspraken van het IBP zijn opgenomen in het Actieprogramma ‘Samen tegen mensenhandel’, zoals het opstellen van gemeentelijk mensenhandelbeleid. De gemeente Heemskerk heeft zich gecommitteerd aan de afspraken die hier zijn gemaakt. . §2.3 Regionale afspraken De aanpak van ondermijning is een belangrijk regionaal speerpunt. In het Integraal Meerjarenbeleidsplan Veiligheid van de eenheid Noord-Holland 2024-2027 (IMV, 2024-2027) staat benoemd dat mensenhandel geprioriteerd is onder het thema ondermijning. Mensenhandel is geprioriteerd om ervoor te zorgen dat: -Criminelen minder grip en invloed krijgen op onze samenleving; -Wijken en buurten veilig en leefbaar zijn; -Jongeren niet verleid worden door crimineel geld; -Criminelen misbruik maken van hun illegale winsten; -Uitbuiting van volwassenen en kinderen niet meer plaatsvindt (IMV, 2024-2027) Daarnaast zijn er sinds 2024 twee regionaal bestuurlijk ambassadeurs mensenhandel aangesteld. Zij zetten zich in om bestuurlijk aandacht te vragen voor dit belangrijke thema. §2.4 Lokale afspraken Mensenhandel is, als vorm van ondermijnende criminaliteit, opgenomen in het ‘Coalitieakkoord 2022-2026’ van de gemeente Heemskerk. Alle gemeenten moeten een sluitende aanpak mensenhandel hebben, zo ook de gemeente Heemskerk. Hiervoor is dit beleidsplan opgesteld. In het beleidsplan is bij elkaar gebracht hoe de aanpak van mensenhandel verder geoptimaliseerd kan worden. Dit met als doel om in ieder geval aan het basisniveau van het CCV te voldoen. Hoofdstuk 3 Gemeentelijke rol Gemeenten hebben een belangrijke rol bij de integrale aanpak van mensenhandel. Een gemeente heeft voortdurend contact met ketenpartners en heeft de mogelijkheid om bestuurlijke maatregelen in te zetten om mensenhandel aan te pakken. In bijlage 2 staan de bestuurlijke maatregelen beschreven. Door de decentralisaties in 2015 zijn verschillende taken van het Rijk naar gemeenten verschoven. Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zijn gemeenten verantwoordelijk voor het opvang- en zorgaanbod voor specifieke groepen, waaronder de slachtoffers van mensenhandel. Gemeenten moeten zorgen voor passende opvang, ondersteuning en nazorg voor slachtoffers van mensenhandel in de gemeente. De verschillende taken en rollen van de gemeente in de aanpak van mensenhandel zijn hieronder in figuur 2 weergegeven. Figuur 2 De rollen en taken van gemeenten bij de aanpak van mensenhandel. Bron: Kompas. 1. De gemeente als beleidsmaker De gemeente is verantwoordelijk voor het opstellen van een plan voor een sluitende aanpak, waarin alle gemeentelijke taken zijn opgenomen op het gebied van mensenhandel. Huisvesting, werklocaties, daders en slachtoffers kunnen echter over meerdere gemeenten zijn verspreid. Het waterbedeffect kan alleen voorkomen worden door een stevige samenwerking in de driehoek en met alle betrokken ketenpartners. Aan de hand van dit beleidsplan moeten afspraken gemaakt worden over het aantal controles en de in te zetten capaciteit. 2. De gemeente als signaleerder De gemeente is door haar dagelijks contact met de inwoner de oren en ogen in de samenleving waarbij de signalen van mensenhandel kunnen worden opgevangen. Diverse professionals, binnen en buiten de gemeente, hebben dagelijks klantcontact waarbij op allerlei manieren signalen van mensenhandel kunnen worden opgevangen. Denk aan baliemedewerkers van Burgerzaken, de medewerkers op en van het serviceplein, buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's), toezichthouders, leerplichtambtenaren en de medewerkers in het sociaal domein, maar ook aan professionals bij Veilig Thuis, Bureau Jeugdzorg, (huis)artsen en de politie. 3. De gemeente als regisseur van de integrale aanpak De complexiteit van mensenhandel vraagt om zowel een bestuurlijke als strafrechtelijke aanpak en intensieve samenwerking tussen de verschillende domeinen. Een effectieve aanpak vraagt afstemming tussen de betrokken partners. Samenwerken met de partners en de regio is essentieel om waterbedeffecten te voorkomen. 4. Opvang en hulpverlening voor slachtoffers Gemeenten zijn financieel en organisatorisch verantwoordelijk voor de zorgcoördinatie van slachtoffers van mensenhandel. Zorgcoördinatie betekent het regelen van opvang, hulp- en ondersteuning aan slachtoffers van mensenhandel. Meer concreet houdt dit in dat slachtoffers van mensenhandel worden opgevangen op een veilige, voor hen geschikte plek in een van de regionale opvangcentra. Vanuit deze opvanglocaties worden de slachtoffers geholpen door middel van medische en psychische zorg. Naast dergelijke zorg worden slachtoffers gestimuleerd en ondersteund in het doen van aangifte, waarna juridische ondersteuning volgt. Hoofdstuk 4 Ambitie en doelstellingen Uit het Actieplan programma ‘Samen tegen mensenhandel’ volgen drie landelijk gestelde, strategische doelen: 1.We willen zo veel mogelijk voorkomen dat mensen slachtoffer worden van mensenhandel; 2.We willen dat (mogelijke) slachtoffers snel en adequaat gesignaleerd worden, uit de situatie gehaal worden en de benodigde zorg en ondersteuning ontvangen; 3.We willen daders op allerlei manieren frustreren en aanpakken, zowel strafrechtelijk en bestuursrechtelijk als via het opwerpen van barrières. De ambitie van de gemeente Heemskerk bij de aanpak van mensenhandel is als volgt: “De gemeente voldoet aan het basisniveau aanpak mensenhandel en streeft naar het voorkomen, bestrijden en het beschermen van de slachtoffers van mensenhandel.” Om dit basisniveau te bereiken, stelt de gemeente een aanpak op waarmee wordt voldaan aan de ambitie om mensenhandel te voorkomen, aan te pakken en hulp te bieden aan slachtoffers. Hiermee wordt voldaan aan de gemaakte afspraken uit het Actieplan programma ‘Samen tegen mensenhandel’ en draagt de gemeente bij aan de landelijk gestelde doelen: ▪ Het verbeteren van het signalerend vermogen van de gemeente; ▪ Het bevorderen van aandacht voor en bewustwording van het fenomeen mensenhandel; ▪ De samenwerking van de gemeente met ketenpartners (in de regio); ▪ De opvang van en hulpverlening aan slachtoffers en daders. De volgende doelstellingen zijn gesteld om de bovenstaande ambitie en landelijk gestelde doelen en afspraken te behalen: -De gemeente heeft een beleidsmatige basis voor de aanpak van mensenhandel; -De gemeente heeft een aandachtsfunctionaris aangesteld die als aanspreekpunt fungeert voor de aanpak van mensenhandel; -De gemeente heeft een (intern) meldpunt waar de signalen van mensenhandel gemeld kunnen worden; -De gemeente investeert organisatiebreed in het vergroten van kennis en het signaleren van mensenhandel; -De gemeente heeft een duidelijk beeld welke partijen een rol spelen bij de aanpak van mensenhandel; -De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid voor de zorg en opvang van slachtoffers van mensenhandel; -De gemeente bevordert actief de bewustwording van mensenhandel, onder inwoners en maatschappelijke partners buiten de gemeentelijke organisatie, zoals hotels, horeca, uitzendbureaus, verhuurders van huisvesting voor arbeidsmigranten, het onderwijs en wijknetwerken, zodat signalering niet beperkt blijft tot de ambtelijke organisatie. Hoofdstuk 5 Uitgangspunten Onderstaande uitgangspunten zijn zeer belangrijk in de aanpak van mensenhandel. Dit zijn de randvoorwaarden en deze lopen als een rode draad door onze aanpak. Effectief samenwerken in de regio De belangrijkste voorwaarde voor een integrale aanpak is de totstandkoming van een goedlopend samenwerkingsverband. Dit vergt onder meer dat ketenpartners elkaar vertrouwen, kennis en informatie delen, betrokken zijn bij het thema mensenhandel en capaciteit vrijmaken voor de samenwerking. Ook is het van groot belang dat we binnen de driehoek IJmond samenwerken, omdat mensenhandel (gemeente)grensoverschrijdend plaatsvindt en voorkomen moet worden dat geografische verplaatsing (waterbedeffect) optreedt. Zo delen we signalen en ontwikkelingen met elkaar bij het lokaal ondermijningsoverleg. Verbinding zorg en veiligheid Om mensenhandel effectief aan te pakken, is samenwerking binnen het sociaal en fysiek domein essentieel. Het is belangrijk dat alle partners elkaar weten te vinden in de aanpak van mensenhandel. Binnen de gemeente is de samenwerking tussen zorg en veiligheid op bestuurlijk, ambtelijk en uitvoerend niveau helder vormgegeven en wij investeren blijvend in deze verbinding. Deze verbinding draagt bij aan een optimale balans tussen preventie, zorg en repressie. Afstemming bestuursrecht en strafrecht Het inzetten van strafrechtelijke en/of bestuurlijke instrumenten vergt afstemming tussen het Openbaar Ministerie (OM), de politie en de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA). Deze afstemming is op verschillende niveaus georganiseerd (strategisch, tactisch en operationeel). Zorgvuldige afstemming maakt het mogelijk om maximaal in te zetten, maar voorkomt ook dat activiteiten elkaar onbedoeld doorkruizen/ frustreren. Ook bij casuïstiek waar onvoldoende aanknopingspunten zijn voor een strafrechtelijke aanpak van mensenhandel is afstemming essentieel, want ook in die gevallen moeten we de middelen die we tot onze beschikking hebben inzetten om de situatie van het slachtoffer te verbeteren en verdere criminele gedragingen te voorkomen. Daarnaast is bekend dat slachtoffers zich meestal niet uit zichzelf melden. Veel slachtoffers kunnen of durven zelf geen aangifte te doen (of zij zien zichzelf (nog) niet als slachtoffer). Mensenhandel is een zogenoemd ‘haaldelict’: als je niet actief op zoek gaat naar signalen van mensenhandel, dan zie je het ook niet (Ministerie van justitie en veiligheid, 2021). Een goede samenwerking met de opsporingsinstanties, zoals politie en de NLA, is daarom cruciaal in de aanpak van mensenhandel. Zij beschikken over een informatiepositie waar de gemeente niet over beschikt. De rol van deze opsporingsinstanties is onder andere weggelegd op het vlak opsporing en bestrijding van mensenhandel (en mensensmokkel), uitbuiting en georganiseerde criminaliteit. Hoofdstuk 6 Aanpak doelstellingen In dit hoofdstuk wordt de aanpak van de doelstellingen van de aanpak mensenhandel toegelicht. §6.1 Zicht op de aard en omvang van mensenhandel Het is belangrijk dat we als gemeente inzicht krijgen in de situatie in onze regio. De gemeente wil graag meer zicht op de aard en omvang van mensenhandel krijgen. We willen onze kennis vergroten, weten welke vormen van mensenhandel er voorkomen en waar de grootste problemen liggen. Dit doen wij door in gesprek te gaan met ketenpartners en mensen in het veld, onder andere het sociaal domein, toezichthouders bouw en BRP, boa’s, zorgcoördinatoren van het Zorg- en Veiligheidshuis Kennemerland (HvO Querido) en ondernemers in de gemeente. §6.2 Het signaleren en interveniëren op vormen van mensenhandel Het is van belang om de volgende aspecten binnen de gemeente te organiseren om vormen van mensenhandel te signaleren en hier adequaat op te acteren. Op deze manier wordt geprobeerd om te voldoen aan het basisniveau voor de aanpak mensenhandel. Aandachtsfunctionaris De gemeente heeft een of meerdere aandachtsfunctionaris(sen) mensenhandel, dit is/zijn (een) medewerker(s) binnen het vakgebied openbare orde en veiligheid. De aandachtsfunctionaris is de spil in de aanpak van mensenhandel en is het aanspreekpunt binnen de gemeentelijke organisatie, verzamelt alle signalen en weet hoe te handelen, ook richting de ketenpartners. De aandachtsfunctionaris mensenhandel: -is het aanspreekpunt binnen de gemeente; -verzamelt signalen van mensenhandel, heeft korte lijnen met de ketenpartners en draagt zorg voor een passend vervolg; -kent de route voor opvang voor de slachtoffers -weet welke mogelijkheden er zijn voor een bestuurlijke aanpak. Trainingen De eerste stap in de aanpak van mensenhandel is bewustwording en vergroten van kennis bij professionals. De gemeente investeert in het opbouwen van kennis over het signaleren van mensenhandel bij de ambtelijke organisatie. Er worden terugkerende trainingen georganiseerd voor verschillende disciplines. Daarnaast zet de gemeente binnen de bestaande middelen in op bewustwording van mensenhandel en arbeidsuitbuiting bij inwoners en maatschappelijke partners, zoals hotels, horeca, uitzendbureaus, verhuurders van huisvesting voor arbeidsmigranten en het onderwijs. De aandachtsfunctionaris mensenhandel heeft hierin een actieve rol en zoekt daarvoor de samenwerking binnen de IJmond. Door training wordt aandacht gegeven aan de volgende aspecten: -de mogelijke slachtoffers van mensenhandel binnen de gemeente en/of regio; -het signaleren en herkennen van mensenhandel door ambtelijke organisatie; -het verbeteren van de expertise van de ambtelijke organisatie; -het handelingsperspectief voor de ambtelijke organisatie bij signalen van mensenhandel. Diverse instanties zoals het RIEC, CoMensha, FairWork, en Stichting voor Integrale aanpak Mensenhandel, verzorgen trainingen op het gebied van mensenhandel, specifiek gericht op teams (veiligheid, toezicht, balie, sociaal domein). De aandachtsfunctionaris brengt deze trainingen actief onder de aandacht binnen de ambtelijke organisatie. §6.3 Interne meldroute voor signalen mensenhandel Het is van groot belang dat de gemeente een heldere meldroute heeft waar signalen (veilig) kunnen worden gemeld. In het geval van mensenhandel is dit bij de aandachtsfunctionaris. Deze aandachtsfunctionaris is de schakel tussen de betreffende medewerkers en de professionals die een signaal kunnen duiden als mensenhandel en daarna kunnen opvolgen, of concluderen dat het niet om mensenhandel gaat. Het stappenplan van de interne meldroute wordt hierna weergegeven en toegelicht. Stap 1: ontvangst signaal Een medewerker signaleert een mogelijk signaal van mensenhandel en mailt/deelt dit naar/met de aandachtsfunctionaris mensenhandel, rechtstreeks of via oov@heemskerk.nl. Stap 2: vastleggen en verrijken signaal De aandachtsfunctionaris mensenhandel legt de melding vast en gaat na of de betrokken persoon, organisatie of het adres reeds in het eigen gemeentelijke systeem voorkomt zodat het signaal eventueel verrijkt kan worden met andere/extra informatie. Stap 3: bespreken signaal met politie en zorgcoördinator De aandachtsfunctionaris neemt contact op met de Operationeel Expert Wijk (OE Wijk) van de politie en de zorgcoördinator en bespreekt de opgevangen signalen, al dan niet met verrijkte informatie uit de gemeentelijke systemen. Stap 4: bespreken signaal met het RIEC In samenspraak met de politie en/of zorgcoördinator wordt bepaald dat het signaal om een vermoeden van mensenhandel gaat, bespreekt de aandachtsfunctionaris het signaal met HVO Querido. HVO Querido kan aansluiten bij een gesprek met de melder of kan het signaal vervolgens regionaal oppakken. Stap 5: afronding signaal De aandachtsfunctionaris geeft indien mogelijk een terugkoppeling aan de melder van het signaal. Een goede terugkoppeling is belangrijk vanwege het alert blijven op signalen van mensenhandel (ook lerend) en het laten ervaren dat het doorgeven van signalen ertoe doet. §6.4 Het investeren in de samenwerking met ketenpartners Als gemeente is het van belang om te investeren in de samenwerking met ketenpartners. Om effectief (regionaal) samen te werken, is het belangrijk dat de gemeente zicht heeft op de ketenpartners en in de regio op een vergelijkbare manier werkt. Kernfuncties aanpak mensenhandel In de samenwerking zijn verschillende rollen te onderscheiden. Hieronder een beknopte beschrijving van de verschillende rollen. De aandachtsfunctionaris mensenhandel: -Zet binnen de gemeente aan tot bewustwording en voorlichting van zowel collega’s als andere professionals binnen de gemeente die mogelijk met slachtoffers in contact komen; -Is het aanspreekpunt voor collega’s die mogelijke signalen van mensenhandel hebben waargenomen en is daarbij onderdeel van de interne meldroute; -Denkt mee over signalen, verrijkt deze waar mogelijk en zet de signalen door naar de juiste ketenpartner(s). En houdt tevens de signalen/casussen bij, om zo (in samenwerking met de ketenpartners) meer zicht te krijgen op de lokale verschijningsvormen van mensenhandel; -Is bekend met de bestuurlijke mogelijkheden om barrières tegen mensenhandel op te werpen en is bekend met de in te zetten handhavingsmogelijkheden; -Is bekend met de instanties waar slachtoffers van mensenhandel terechtkunnen en is aanspreekpunt voor deze instanties namens de gemeente; -Is op de hoogte van de regionale en landelijke ontwikkelingen op het gebied van mensenhandel en deelt de gemeentelijke ‘good practices’ met de regio; -Houdt het beleid up-to-date en onderhoudt de verbinding met de partners vanuit zowel de zorg als de veiligheidshoek en maakt hier samenwerkingsafspraken mee. De zorgcoördinator mensenhandel: -Organiseert en coördineert samenhangende hulp en ondersteuning aan slachtoffers; -Bewaakt de voortgang en kwaliteit van het hulp en ondersteuningstraject; -Is verantwoordelijk voor het signaleren van tekortkomingen van het zorg- en ondersteuningsaanbod in de regio, het opzetten van een regionaal zorgnetwerk en het bieden van deskundige ondersteuning aan zorgprofessionals; -Geeft voorlichting aan zorgverleners en instanties om de deskundigheid over mensenhandel bij deze professionals te vergroten; -Geeft advies op casusniveau (signalen melden, bespreken welke informatie er nodig is, bespreken of een ICO aangevraagd moet worden of dat ze aansluiten bij een huisbezoek van bijvoorbeeld signalen arbeidsuitbuiting, prostitutie en dergelijke). §6.5 Opvang en hulpverlening De slachtoffers van mensenhandel hebben recht op opvang. Met het bieden van opvang realiseren we als gemeente dat de acuut onveilige situatie voor het slachtoffer wordt opgeheven en slachtoffers de ruimte krijgen tot rust te komen. Hoe deze opvang wordt vormgegeven is afhankelijk van de aard van de onveiligheid, maar ook van het aantal slachtoffers. De hulpverlening betreft het bieden van ondersteuning om te komen tot vervolgstappen. De gemeentelijke taken wat betreft de opvang en zorgcoördinatie van slachtoffers van mensenhandel zijn ondergebracht bij HVO Querido. Hoofdstuk 7 Borgen en evalueren §7.1 Monitoring Het is van belang om zicht te krijgen op de omvang van de problematiek en daarnaast op de inspanningen en bevindingen van de aandachtsfunctionarissen, zorgcoördinatoren, procesregisseurs en de ketenregisseur. Alle meldingen van mensenhandel komen samen bij de Zorg- en Veiligheidshuizen, waar registratie plaatsvindt. Het Zorg- en Veiligheidshuis kan de signalen doorgeven aan onder andere CoMensha, zodat ook een landelijk totaalbeeld ontstaat. §7.2 Evaluatie Na vaststelling van het beleidsplan monitort de adviseur openbare orde en veiligheid, in samenspraak met de aandachtsfunctionaris, de actuele ontwikkelingen en zal deze, daar waar nodig, doorgeleiden voor een beleidsaanpassing. De evaluatie zal na 2 jaar worden gedaan, danwel wanneer wijziging van de wet dit mogelijk eerder vereist. Bij de evaluatie is aandacht voor de volgende punten: -Het beleid; -De uitvoering; -De aanpak van casuïstiek; -De voortgang en resultaten van de ketensamenwerking. De aandachtsfunctionaris mensenhandel binnen de gemeente voert deze evaluatie uit, waar tevens het zorg- en veiligheidsdomein wordt betrokken. Zij werken aan een gezamenlijke intervisie. Met deze intervisie wil men de deskundigheid van de medewerkers vergroten en de kwaliteit van het werk verbeteren. Op regionaal niveau worden de resultaten van de evaluatie besproken en wordt zo nodig het beleid en de uitvoering daarvan aangepast. §7.3 Financiering De gemeente draagt zelf zorg voor de personele en (eventuele) materiële kosten wat betreft de aanpak van mensenhandel. Indien mogelijk wordt gekeken naar gezamenlijke financieringsmogelijkheden om financieel voordeel te behalen, door bijvoorbeeld regionaal op te trekken in bewustwording en projecten. De gemeente draagt bij aan de kosten voor de zorgcoördinatie, welke op regionaal niveau is geregeld. De taak van zorgcoördinatie is ondergebracht bij HVO Querido en wordt gefinancieerd uit de centrumgemeente Haarlem. Daarnaast is de gemeente Haarlem als centrumgemeente financieel verantwoordelijk voor de maatschappelijke opvang en de vrouwenopvang. Hoofdstuk 8 Slotbepaling §8.1 Inwerkingtreding Dit beleidsplan treedt in werking op 1 oktober 2026. §8.2 Citeertitel Dit beleidsplan wordt aangehaald als Beleidsplan aanpak mensenhandel. Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Heemskerk in zijn openbare vergadering van 24 september 2026 de raad voornoemd, M. Versteeg Griffier, A.H.J.J. Luijtende voorzitter, Bijlage 1 (Inter)nationale wetgeving op het gebied van mensenhandel Er bestaat verscheidene internationale en nationale wetgeving op basis waarvan gemeenten een taak hebben in de aanpak van mensenhandel. Internationaal Internationaal valt te denken aan: •Het Palermo Protocol, een VN-protocol inzake preventie, bestrijding en bestraffing van mensenhandel uit 2000; •De Europese richtlijn, een richtlijn uit 2011 van het Europees parlement en de Raad inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers; •Verdrag van de Raad van Europa ter bestrijding van mensenhandel uit 2005; •Het Europees verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM); •Het Istanboel Protocol, over effectief onderzoek en documentatie van marteling en andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of straf, is de eerste verzameling internationale richtlijnen voor de documentatie van marteling en de gevolgen daarvan. Nationaal Nationaal valt te denken aan: Grondwet Artikel II-1 De menselijke waardigheid is onschendbaar. Zij moet worden geëerbiedigd en beschermd. In artikel 19, lid 2 en 3 is onder andere opgenomen dat iedere Nederlander zelf mag kiezen wat voor werk hij wil doen en ook dat er regels moeten zijn ter bescherming van mensen tijdens hun werk. Wetboek van Strafrecht In artikel 273f Wetboek van Strafrecht is mensenhandel strafbaar gesteld. In dat artikel is ook de Europese Richtlijn mensenhandel verwerkt. In bepaalde gevallen kan er ook sprake zijn van andere strafbare feiten. Zowel wat betreft de handelingen die (ook) als mensenhandel aangemerkt kunnen worden als met betrekking tot aanverwante handelingen die plaatsvinden in een uitbuitingssituatie. Beleidsregels OM Het Openbaar Ministerie heeft regels vastgesteld voor de aanpak van mensenhandel. De aanwijzing mensenhandel geeft regels voor hoe het OM het beste kan handelen in mensenhandelzaken. De uitgangspunten voor strafeisen in mensenhandelzaken staan in de Richtlijn voor strafvordering mensenhandel. Lokaal Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk voor de opvang en ondersteuning van burgers. Gemeenten hebben daarnaast een wettelijke taak in het reguleren van exploitatie van bedrijfsmatige prostitutie, door middel van het uitgeven van vergunningen voor seksbedrijven en het (laten) controleren daarvan. Andere kaders die bij mensenhandel een rol kunnen spelen zijn onder andere de Wet werk- en inkomen en de Huisvestingswet. Bijlage 2 Bestuurlijke instrumenten Een gedegen aanpak van mensenhandel vraagt om beleid met aandacht voor alle bestuurlijke instrumenten en barrières om mensenhandel tegen te gaan. Gemeenten beschikken over de volgende instrumenten: -Algemene Plaatselijke Verordening -Gemeentewet -Wet Bibob -Bestemmingsplannen Algemene Plaatselijke Verordening In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) staan de wettelijke regels, die alleen in de betreffende gemeente van kracht zijn. Met de APV kan een gemeente regels stellen over wat wel of niet toelaatbaar is in die gemeente. Uit de APV kan ook een vergunningsplicht ontstaan, als de vergunninghouder zich niet houdt aan bepaalde voorwaarden of de vergunning gebruikt voor criminele doeleinden, kan de vergunning worden ingetrokken. De Handreiking VNG APV & ondermijning geeft informatie en voorbeelden over het gebruik van de APV. De artikelen 3:1 t/m 3:22 gaan in op de seksbranche en aanverwante onderwerpen. Daarnaast zijn er voorbeelden van vergunningenbeleid of gebruik van het nachtregister om uitwassen als mensenhandel tegen te gaan. Gemeentewet Algemene bevoegdheid tot handhaving van de openbare orde. Artikel 172 Gemeentewet belast de burgemeester met de handhaving van de openbare orde onder gewone omstandigheden. De Wet Victoria De Wet Victoria (artikel 174a Gemeentewet) geeft de burgemeester de bevoegdheid om een woning te sluiten of niet voor het publiek toegankelijk lokaal te verklaren bij verstoring van de openbare orde rond die woning door gedragingen in die woning of dat lokaal. Sluiting is alleen mogelijk in situaties waarin sprake is van overlast waardoor de veiligheid en gezondheid van mensen in de omgeving van de woning in ernstige mate worden bedreigd. Het college van Burgemeester en Wethouders heeft op grond van artikel 17 van de Woningwet de mogelijkheid om een gebouw, open erf of terrein te sluiten indien sprake is van bedreiging van de leefbaarheid of er gevaar voor de gezondheid of de veiligheid is. Het college kan de uitvoering ervan mandateren aan de burgemeester. Het bevel om de woning te sluiten is een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht, waartegen bezwaar en beroep openstaat voor de bewoner of een andere belanghebbende. (bron) De Wet Victor (volgt op Victoria) Na sluiting door de burgemeester kan het college van B&W een vervolg geven op grond van de Wet Victor. De Wet Victor regelt het natraject van een sluiting op grond van artikel 13b van de Opiumwet (Wet Damocles) of artikel 174a van de Gemeentewet. Het college is bevoegd om de eigenaar te verplichten om een andere gebruiker voor het pand aan te wijzen of het gebouw in beheer te geven (artikel 13b van de Woningwet). Aan dit besluit kunnen voorwaarden worden gesteld, zoals het geschikt maken voor gebruik van de woning. Mocht er ondanks de aanwijzingsbevoegdheid geen uitzicht zijn op duurzaam herstel van de openbare orde rond de betreffende woning, dan is de gemeenteraad, op grond van artikel 77 lid 1 sub 7 van de Onteigeningswet, bevoegd om tot onteigening over te gaan. Jurisprudentie Op www.burgemeesters.nl is jurisprudentie over de Wet Victoria en Victor te vinden. Wet Bibob De Wet Bibob is een (preventief) bestuursrechtelijk instrument. Het voornaamste doel van deze wet is het voorkomen dat de overheid ongewild criminaliteit faciliteert, bijvoorbeeld bij het witwassen van geld. Een bestuursorgaan kan volgens deze wet besluiten een vergunning in te trekken of te weigeren indien het vermoeden bestaat dat de aanvragers of houders van de vergunning deze zullen gebruiken voor het plegen van strafbare feiten. Ook bestaat de mogelijkheid om vergunningen alleen onder bepaalde voorwaarden te verstrekken. Naast vergunningen is het Bibob-instrument in te zetten voor subsidies, vastgoedtransacties en aanbestedingen. De officier van justitie heeft een ondersteunende rol: hij mag een bestuursorgaan laten weten dat het wenselijk is om een Bibob-advies aan te vragen over een bepaald persoon of bepaalde onderneming als die betrokken is bij strafbare feiten. Voor de burgemeester is het Bibob-instrument met name van belang voor vergunningen: ter bescherming van de gezondheid, -uit de Drank- en Horecawet, -uit de Wet op de kansspelautomaten, -die op grond van een gemeentelijke verordening verplicht zijn voor een inrichting of bedrijf, voor een seksbedrijf. (Bron: genootschap van Burgemeesters) Bestemmingsplannen Op basis van de Wet ruimtelijke ordening, stelt de gemeenteraad bestemmingsplannen vast voor het grondgebied van de gemeente. In een bestemmingsplan geeft de gemeente de bestemmingen aan van de gronden en gebouwen. Zo hebben gemeenten de mogelijkheid om een ruimtelijk vestigingsbeleid met betrekking tot bepaalde bedrijvigheid te voeren. Indien het feitelijk gebruik van een pand strijdig is met het bestemmingsplan, biedt de Wet ruimtelijke ordening de gemeente de mogelijkheid om over te gaan tot aanzegging van bestuursdwang of tot oplegging van een dwangsom op basis van artikel 125 van de Gemeentewet om het gebruik in overeenstemming met de bestemming te brengen. Door aanpassing van de bestemmingsplannen heeft de gemeente ook de mogelijkheid een ruimtelijk vestigingsbeleid te voeren. Bijvoorbeeld het ‘weg bestemmen’ van ongewenste economische activiteiten.