Informatie

Mededingingsbeleid voor schaarse begrotingssubsidies en incidentele subsidies gemeente Deurne 0 Inleiding 0.1 Algemeen De gemeente richt zich als lokale overheid op haar kerntaak. In het algemeen kan deze worden samengevat als “het behartigen van de belangen en het bevorderen van het welzijn van haar inwoners”. Om dit doel te bereiken kan de gemeente globaal de navolgende instrumenten inzetten: ▪︎ Reguleren met regelgeving ▪︎Communicatie en voorlichting ▪︎ Faciliteren en randvoorwaarden creëren ▪︎ Financieel stimuleren Bij het instrument ‘Financieel stimuleren’ speelt het verlenen van subsidies een belangrijke rol. Subsidieverlening is gebonden aan regels. Het wettelijk kader hiervoor is te vinden in titel 4.2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Daarnaast is er recente jurisprudentie 1 van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State met nadere criteria voor het verlenen van (met name) schaarse begrotingssubsidies. Strekking van deze jurisprudentie is dat begrotingssubsidies schaarse publieke middelen kunnen zijn. Als dit het geval is kunnen deze begrotingssubsidies niet zonder meer aan één partij worden verleend. Gemeenten moeten ook andere (potentiële) gegadigden in de gelegenheid stellen mee te dingen naar het verkrijgen van begrotingssubsidies, tenzij op objectieve gronden kan worden onderbouwd dat één serieuze gegadigde de activiteit kan uitvoeren. In dit beleid is beschreven op welke wijze we organisaties gelegenheid geven mee te dingen naar schaarse subsidies die niet worden verstrekt op grond van een subsidieregeling. Doelmatig, transparant en integer handelen staat hierbij voorop. Bij het verlenen van subsidies stellen we de navolgende zaken centraal: ▪︎ Strategisch: hoe gaan we om met de samenleving en onze partnerorganisaties. ▪︎ Beleid: doelen realiseren, in het verlengde van het coalitieakkoord en het collegeprogramma. ▪︎ Juridisch: binnen kaders van wet- en regelgeving rechtmatig subsidies verstrekken. ▪︎ Organisatorisch: mededinging moet efficiënt te organiseren zijn, “geen mededinging om de mededinging” maar een efficiënt en doelmatig proces. 0.2 Reikwijdte De actuele jurisprudentie van de Raad van State (juli 2025) heeft betrekking op schaarse begrotingssubsidies. Dit zijn schaarse subsidies waar geen subsidieregeling aan ten grondslag ligt, waarvan bedrag en ontvanger in de jaarlijkse begroting zijn opgenomen. Wij passen het gelijkheidsbeginsel breed toe. Wij hanteren dit beleid voor zowel begrotingssubsidies als incidentele subsidies. Voor subsidies waarvoor een subsidieregeling in het leven is geroepen, wordt de benodigde mededingingsruimte via die regeling vormgegeven. Daarvoor is dan niet nog een afzonderlijk mededingingstraject nodig. Voor subsidies die op grond van een subsidieregeling (voor bijvoorbeeld vrijwilligersactiviteiten of bepaalde kosten) worden verleend heeft dit beleid dan ook geen gevolgen. 0.3 Leeswijzer Het proces van mededinging voor subsidies kent veel overeenkomsten met inkoop- en aanbesteding van een overheidsopdracht. We hebben de beleidsnotitie daarom opgezet langs de lijn van ons inkoop- en aanbestedingsbeleid. In hoofdstuk 1 schetsen we de aanleiding en probleemanalyse. In hoofdstuk 2 gaan we in op de strategische uitgangspunten van mededinging. In hoofdstuk 3 zetten we het juridisch kader uiteen. In hoofdstuk 4 beschrijven we de ethische uitgangspunten zoals duurzaamheid, sociale waarde en integriteit. In hoofdstuk 5 beschrijven we de wijze waarop we het principe van mededinging toepassen en in welke gevallen we welke procedure hanteren. Hierbij gaan we ook in op het onderscheid tussen subsidie en de overheidsopdracht (subsidie vs. inkoop). Tot slot schetsen we in hoofdstuk 6 nog enkele organisatorische aspecten en beschrijven we in een processchema het onderscheid tussen de kleine en de grote subsidietender. 1 Aanleiding en probleemanalyse 1.1 De Peel en Maas-uitspraak In de Peel en Maas-uitspraak (van 23 juli 2025) heeft de Raad van State overwogen dat ook begrotingssubsidies schaars kunnen zijn. Dit is het geval als voor nagenoeg dezelfde activiteit meerdere partijen een begrotingssubsidie willen ontvangen, maar de gemeente niet aan alle partijen een begrotingssubsidie wil of kan verstrekken. Als dat het geval is, moet er aan potentiële gegadigden mededingingsruimte geboden worden bij de verdeling van de schaarse begrotingssubsidie. Dit houdt in dat we schaarse subsidies, waarvoor geen subsidieregeling wordt opgesteld, op voorhand publiceren zodat inwoners en organisaties hiervan kennis kunnen nemen en een aanvraag kunnen indienen. 1.2 Een gelijk speelveld voor partijen Mededinging gaat over het bieden van gelijke kansen aan partijen om in aanmerking te komen voor subsidies. De meeste subsidies in de gemeente Deurne worden verstrekt op grond van een specifieke subsidieregeling. Hierin worden de voorwaarden en criteria beschreven waaraan partijen moeten voldoen om voor subsidie in aanmerking te komen. Als een subsidieregeling een subsidieplafond bevat, is de te verstrekken subsidie schaars. In dat geval wordt in de subsidieregeling zelf bepaald hoe de benodigde mededingingsruimte wordt vormgegeven. Er worden ook subsidies verstrekt zonder subsidieregeling. Het komt voor dat de subsidieontvanger en het subsidiebedrag uitdrukkelijk in de begroting worden opgenomen. Dat gebeurt met name bij subsidies met een structureel karakter die slechts aan één of enkele ontvangers worden verstrekt. Bij een dergelijk gering aantal ontvangers is het opstellen van een subsidieregeling een relatief zware last, terwijl de noodzaak daartoe in mindere mate aanwezig is. De vermelding op de begroting maakt publieke controle op de subsidieverstrekking mogelijk. Daarnaast wordt de begroting vastgesteld door de gemeenteraad, zodat de democratische controle eveneens is gewaarborgd. Zoals hiervoor is vermeld heeft de Raad van State in de Peel en Maas-uitspraak overwogen dat ook begrotingssubsidies schaars kunnen zijn. Als dit het geval is, moet aan potentiële gegadigden gelijke kansen worden geboden om mee te dingen naar de betreffende begrotingssubsidie. Naast begrotingssubsidies worden in de gemeente Deurne ook incidentele subsidies zonder wettelijk voorschrift verstrekt. Dit zijn subsidies voor min of meer eenmalige gevallen. In dergelijke situaties is het niet altijd reëel om een wettelijk voorschrift te verlangen, omdat de daarmee gemoeide voorbereidingslasten onevenredig kunnen zijn in verhouding tot de belangen die met strikte naleving van dat vereiste worden gediend. De Raad van State heeft zich nog niet uitgelaten over de vraag of incidentele subsidies ook schaars kunnen zijn. Onze huisadvocaat heeft aangegeven dat het voor de hand ligt dat ook incidentele subsidies schaars kunnen zijn. Deze opvatting wordt ook gedeeld in de juridische literatuur2 . Als dat het geval is, moet ook bij incidentele subsidies aan potentiële gegadigden gelijke kansen worden geboden om mee te dingen naar de betreffende subsidie. Wij willen de jurisprudentie niet afwachten en volgen deze opvatting. In dit beleid beschrijven we op welke wijze we met deze mededingingsplicht bij schaarse begrotingssubsidies en incidentele subsidies omgaan. 1.3 Herijking subsidiebeleid en het mededingingsproces De selectie van een geschikte partij voor een gesubsidieerde activiteit is een uitvoeringsproces. Hoewel dit proces in beginsel los staat van het inhoudelijke subsidiebeleid, is het subsidiebeleid hierop wel van invloed. De beoordeling van de geschiktheid van een partij om een activiteit uit te voeren, is immers deels gebaseerd op inhoudelijke beleidsuitgangspunten: het subsidiebeleid. Wij kiezen er bewust voor om een onderscheid te maken tussen mededinging als uitvoeringsproces en het subsidiebeleid als inhoudelijk kader. Het inhoudelijk kader wordt afzonderlijk geëvalueerd en zo nodig bijgesteld. 2 Strategische uitgangspunten en doelstellingen We willen met dit mededingingsbeleid voor subsidies de navolgende doelstellingen realiseren: ▪︎ Maatschappelijk verantwoord subsidiëren ▪︎ Lokale initiatieven stimuleren ▪︎ Maximale maatschappelijke waarde creëren met publieke middelen. ▪︎ Professioneel, integer en betrouwbaar subsidiëren ▪︎ Administratieve lasten beperken 2.1 Maatschappelijk verantwoord subsidiëren Bij de aanpak van belangrijke maatschappelijke en sociale vraagstukken hebben we een belangrijke rol. We kunnen en willen hierin niet alles zelf doen. Samenwerking met inwoners, maatschappelijke partners en welzijnsorganisaties is hierbij niet alleen nodig maar ook een belangrijke randvoorwaarde. Met aandacht voor prijs, kwaliteit en mens en milieu. In Deurne gaan we dit verder ontwikkelen via het impactgericht subsidiëren als uitvoeringslijn van het Programma Samen Gezond. We passen maatwerk toe in het realiseren van oplossingen voor mens en milieu in de voorbereidingsfase van subsidiëring. 2.2 Lokale initiatieven stimuleren Met subsidies willen we lokale initiatieven stimuleren. Een stevige sociale basis is een belangrijke randvoorwaarde om maatschappelijke resultaten te bereiken. We willen een krachtige en zorgzame samenleving, waarin mensen naar elkaar omkijken en waarin iedereen mee kan doen. Dit heeft ook een positieve invloed op de leefbaarheid van de dorpen. 2.3 Maximale maatschappelijke waarde creëren met publieke middelen. We willen met subsidie maximale maatschappelijke waarde creëren. Doelmatig en rechtmatig omgaan met publieke middelen is daarbij het uitgangspunt. Het goed passend maken van de behoefte en dat in lijn brengen met wat er vanuit de samenleving wordt aangeboden, is cruciaal om de waarde te maximaliseren. Omdat het vaak gaat om subsidies die binnen de begroting beschikbaar zijn en maximaal kunnen worden benut, speelt bij de selectie kwaliteit een grote rol. 2.4 Professioneel, integer en betrouwbaar subsidiëren De adviseurs en accounthouders die betrokken zijn bij het organiseren van gesubsidieerde activiteiten bepalen in nauw overleg met Inkoop en Juridische Zaken op welke wijze mededinging bij subsidies wordt ingezet. Wij gaan uit van vertrouwen in onze subsidierelaties, waarbij wederzijds respect voor elkaars belangen het uitgangspunt is. We spannen ons in om alle inlichtingen en gegevens te verstrekken aan geïnteresseerde partijen voor zover die nodig zijn in het kader van het mededingingsproces. 2.5 Administratieve lasten beperken We willen de administratieve last van mededinging zoveel mogelijk beperken. Dit doen we door het zoveel als mogelijk uniformeren van tenderdocumenten en andere bescheiden, maar ook door het stellen van proportionele eisen en criteria bij het doorlopen van een efficiënt mededingingsproces. 3 Juridisch kader 3.1 Algemene beginselen Wij nemen bij ons handelen de algemene beginselen van behoorlijk bestuur in acht. Met name van belang hierin zijn: ▪︎ Zorgvuldigheidsbeginsel: Het bestuur moet besluiten zorgvuldig voorbereiden, feiten onderzoeken en belangen afwegen. ▪︎ Motiveringsbeginsel: Besluiten moeten duidelijk, deugdelijk en volledig gemotiveerd zijn. ▪︎ Vertrouwensbeginsel: Gerechtvaardigd vertrouwen gewekt door de overheid moet worden gehonoreerd. ▪︎ Rechtszekerheidsbeginsel: Burgers moeten kunnen vertrouwen op consequent handelen en duidelijke regelgeving. ▪︎ Gelijkheidsbeginsel: Gelijke gevallen moeten gelijk worden behandeld. ▪︎ Evenredigheidsbeginsel: De nadelige gevolgen van een besluit voor een belanghebbende mogen niet onevenredig zijn aan het doel. ▪︎ Het verbod van détournement de pouvoir: Bevoegdheden mogen alleen worden gebruikt voor het doel waarvoor ze zijn verleend. Het verlenen van subsidie is geen inkoop van een overheidsopdracht. De doelstellingen van mededinging zijn echter grotendeels te vergelijken met de doelstellingen van aanbesteding. We willen daarom bij het verlenen van subsidie op zijn minst handelen conform de algemene beginselen van het aanbestedingsrecht voor zover deze niet al gelden als algemene beginsel van behoorlijk bestuur. Dit zijn in dit verband: • Non-discriminatie: partijen mogen niet worden gediscrimineerd op basis van vestigingsplaats en/of land. • Gelijkheidsbeginsel: inschrijvers worden gelijk behandeld, criteria die niet van belang zijn voor het uitvoeren van de activiteit mogen partijen niet uitsluiten. • Transparantie: we bieden duidelijkheid, voorspelbaarheid en controleerbaarheid van de procedure. • Proportionaliteit: alle eisen, voorwaarden en criteria moeten in verhouding staan tot de aard en omvang van de activiteit. 3.2 Wettelijk kader en jurisprudentie 3.2.1 Het verlenen van subsidies Voor het verlenen van subsidies zijn we gebonden aan het wettelijk kader van de Algemene wet bestuursrecht. Dit is nader uitgewerkt in de lokale Algemene subsidieverordening (ASV). De ASV is in beginsel niet van toepassing op begrotingssubsidies, tenzij we de ASV bij de subsidieverlening uitdrukkelijk van toepassing verklaren. 3.2.2 Het mededingingsproces Voor mededinging ontbreekt op dit moment een wettelijk kader. Wel zijn in jurisprudentie over schaarse publieke middelen (o.a. het Didam-arrest en het Peel en Maas-uitspraak) dwingende criteria geformuleerd. Centraal hierin staat het gelijkheidsbeginsel. Partijen moeten in beginsel, binnen de gestelde objectieve kaders, gelijke toegang hebben tot schaarse publieke middelen. Ons mededingingsbeleid is binnen de kaders en uitgangspunten van deze jurisprudentie vormgegeven. 3.3 Mandaat en volmacht Subsidiëring vindt plaats met inachtneming van de geldende Mandaatregeling gemeente Deurne. We willen slechts gebonden zijn aan verbintenissen en verplichtingen op basis van rechtsgeldige besluitvorming en juiste toepassing van publiekrechtelijke bevoegdheden. Wij hebben oog voor samenwerking bij het bereiken van maatschappelijke resultaten. Dit geldt zowel voor samenwerking met andere (subsidie gevende) gemeenten als voor potentiële samenwerkende gegadigden. 3.4 Klachten, bezwaar en beroep Voor klachten over gedragingen van ambtenaren en adviseurs die optreden namens de gemeente, hebben we een klachtenprocedure. Zodra we als subsidieverlener besluiten nemen waarmee een rechten- en plichtenverhouding met een belanghebbende tot stand komt, is dit besluit vatbaar voor bezwaar en beroep. De wijze waarop dit kan worden ingediend, vermelden we in de beschikking. 3.5 Geschillen Wij handelen bij het verlenen van subsidies als publiekrechtelijk orgaan. Dit geschiedt binnen de werkingssfeer van de Algemene wet bestuursrecht. Geschillen die ontstaan, zowel tijdens het mededingingsproces als na het verlenen van de subsidie, kunnen aanhangig gemaakt worden bij de bestuursrechter. 3.6 Rechtmatigheid en controle Zoals alle uitgaven vallen ook subsidies binnen de gemeentelijke controles zoals deze voor de jaarrekening worden toegepast. Daarbij wordt de naleving van regels voor het rechtmatig verstrekken van subsidies gecontroleerd. Deze controle betreft zowel het volgen van het mededingingsproces (op basis van het vastgestelde mededingingsbeleid) als de subsidieverlening. 3.7 Staatssteun We toetsen de te verlenen subsidie steeds aan de criteria voor staatssteun. We volgen hierbij de 5 cumulatieve criteria van artikel 107, eerste lid, Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU): 1.de gegadigde is een onderneming en/of verricht een commerciële activiteit; 2.de steun wordt uit overheidsmiddelen bekostigd; 3.de subsidie biedt een economisch voordeel dat de gegadigde niet onder normale marktvoorwaarden had kunnen krijgen; 4.de maatregel is selectief, geldt voor één of enkele ondernemingen, een specifieke sector of regio; 5.de subsidie vervalst de mededinging (in potentie) en (kan) leiden tot een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer in de EU. Als een subsidie aan alle 5 criteria voldoet is sprake van staatssteun. In dat geval moet worden onderzocht of een uitzondering of vrijstelling van toepassing is. 4 Ethische uitgangspunten 4.1 Maatschappelijk verantwoord subsidiëren Evenals bij het inkoopproces willen we ook bij het verlenen van subsidies onze strategische en ethische uitgangspunten hanteren. Deze uitgangspunten zijn o.a. afgeleid uit het gemeentelijke raadsprogramma en de doelstellingen die daaruit volgen. 4.1.1 Duurzaamheid De Gemeente draagt bij aan de nationale doelstellingen op het terrein van duurzaamheid: ▪︎ Een volledige circulaire economie in 2050; ▪︎ Klimaatneutraal in 2050 (geen netto-uitstoot van broeikasgassen); ▪︎ Klimaatbestendig en water robuust in 2050; De diensten die via subsidieverlening worden gefaciliteerd hebben over het algemeen slechts indirect invloed op deze doelstellingen. Wij willen bij subsidieverlening als het gaat om duurzaamheid de navolgende concrete doelstellingen meewegen in de gunning van een subsidieactiviteit, mits proportioneel en in alle redelijkheid toepasbaar: ▪︎ opwek van duurzame energie; ▪︎ circulariteit (de ambitie van een volledig circulaire economie in 2050); ▪︎ certificering als Fair Trade organisatie; ▪︎ verduurzaming vastgoed. Afhankelijk van de aard van de activiteit wordt in een subsidietender gevraagd naar de wijze waarop de inschrijver een bijdrage levert aan deze doelstellingen. We willen dit doen door dit mee te wegen in de gunningscriteria. In het tenderdocument wordt aangegeven welke weging hieraan worden gegeven. 4.1.2 Sociale waarde Bij overheidsopdrachten (voor zowel diensten als werken) is het creëren van sociale waarde vaak een eis. Hierbij speelt ook mee dat het gaat om commerciële opdrachten waarbij een bepaalde winstmarge wordt gerealiseerd. Bij wijze van “social return on investment” (sroi) wordt van de investering die wij als opdrachtgever plegen een bepaalde toegevoegde sociale waarde verwacht. Omdat het bij subsidieverlening niet gaat om commerciële activiteiten, en het realiseren van een winstmarge ontbreekt, achten wij het formuleren van voorwaarden of eisen in de sfeer van “return on investment” niet opportuun. Bovendien leveren de activiteiten van subsidiepartners vanwege hun aard vaak al een sociale waarde. 4.1.3 Inclusiviteit en non-discriminatie Wij staan als lokale overheid voor vrijheid van levensovertuiging, politieke keuze, godsdienst en een inclusieve organisatie. Wij willen daarom subsidie verlenen aan partijen die een zo inclusief mogelijk beleid voeren en niet discrimineren. Waar juridisch mogelijk nemen we in de gunningscriteria passende eisen op die inclusie en gelijke behandeling bevorderen en discriminatie tegengaan. 4.2 Innovatie Wij moedigen bij subsidieverlening – daar waar mogelijk – innovatie aan. Wij vragen van partijen waar mogelijk innovatieve maatschappelijke oplossingen met de gewenste impact op de samenleving. Het kan bijvoorbeeld gaan om een volledig nieuw dienstverleningsconcept of een verdere ontwikkeling van een interventie die bijdraagt aan doelstellingen of een kostenbesparing in het sociaal domein. 4.3 Integriteit Integriteit staat bij ons hoog in het vaandel. Uitgangspunt is het waarborgen van de integriteit van de eigen organisatie en het tegengaan van ondermijning en criminele beïnvloeding van bestuurlijke beslissingen door inwoners en organisaties. Integriteit kent verschillende dimensies. Voor subsidieverlening zijn dat: ▪︎Integriteit van de gemeente als subsidieverstrekkende dienst met aandacht voor en afweging van de belangen van zowel de subsidieontvanger als de eigen organisatie; ▪︎ Integriteit van de gemeente als subsidie verlenende organisatie. Deze wordt geborgd door ons het integriteitsbeleid; ▪︎ Integriteit van een in een subsidie geïnteresseerde organisatie. 4.3.1 Wet Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob) De afweging of een Bibob-toets wordt uitgevoerd maken we op basis van het Bibob-beleid. Dit beleid is vastgelegd in de Beleidsregels Wet Bibob Deurne. Basis voor de afweging is de jaarplanning van de subsidietenders. De afweging of een Bibob-toets wordt uitgevoerd wordt gebaseerd op de uitgangspunten en risico-categorieën binnen het Bibob-beleid. 4.3.2 Eerlijke mededinging en commerciële belangen Wij bevorderen eerlijke mededinging. De betrokken organisaties moeten een eerlijke kans krijgen om in aanmerking te komen voor een subsidie. Door objectief, transparant en non-discriminerend te handelen, bevorderen wij een eerlijke mededinging voor subsidies. Dit draagt bij aan het in stand houden van een transparant en eerlijk subsidiebeleid. 5 Toepassing van het principe van mededinging 5.1 Algemeen Zoals hiervoor is aangegeven is dit mededingingsbeleid van toepassing op de verdeling van schaarse begrotingssubsidies en schaarse incidentele subsidies. Wij volgen daarbij de lijn die door de Raad van State in de Peel en Maas-uitspraak is uiteengezet. Dit betekent dat als uitgangspunt geldt dat wij bij de verdeling van dergelijke schaarse subsidies mededingingsruimte bieden. Dit is alleen anders als bij voorbaat vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat op grond van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de subsidie. Bij de lijn van de Raad van de State plaatsen wij wel de volgende opmerkingen. We zijn ons ervan bewust dat er de komende jaren wellicht nog nadere wet- en regelgeving zal volgen die mogelijk gevolgen heeft voor ons beleid. Daarnaast zullen er nog rechterlijke uitspraken volgen. De jurisprudentie hierover is nog niet uitontwikkeld. Niettemin formuleren we ons beleid binnen de bestaande kaders, waarbij we ons realiseren dat we kunnen worden ingehaald door nieuwe ontwikkelingen. We zullen ons beleid dan zo nodig bijstellen. Daarnaast willen we bij de implementatie van dit mededingingsbeleid voor lopende subsidies de bestaande subsidierechten, die per subsidiebeschikking zijn vastgesteld, eerbiedigen. Dit vloeit in onze ogen voort uit het beginsel van rechtszekerheid. We zullen per subsidie beoordelen welke gevolgen dit heeft voor het moment waarop voor een lopende subsidie een mededingingstraject wordt gestart. 5.2 Afweging in drie stappen Voor de afweging of we voor schaarse begrotingssubsidies en incidentele subsidies mededinging gaan toepassen stellen we eerst de vraag of subsidie het aangewezen instrument is, of dat aanbesteding van een overheidsopdracht is aangewezen. Als de conclusie is dat we subsidie gaan verlenen dan maken we een afweging in 3 stappen: 1.Is sprake van schaarste? ⇨ nee => geen mededinging; ⇨ ja => 2. 2.Kunnen we de subsidie alsnog verdelen via een subsidieregeling? ⇨ja => subsidieregeling vaststellen; ⇨nee => 3. 3.Staat bij voorbaat vast of mag redelijkerwijs worden aangenomen dat op grond van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts één serieuze gegadigde de activiteit kan uitvoeren? ⇨ ja: publiceren voornemen tot subsidieverlening aan enige serieuze gegadigde; ⇨nee: subsidietender. Bovenstaande afwegingen zijn in de navolgende paragrafen verder uitgewerkt. 5.3 Aanbesteding van een overheidsopdracht via inkoop Voor elke opdracht die we door een andere partij laten uitvoeren bepalen we eerst of het gaat om een subsidie of een overheidsopdracht. Dit doen we door een juridische check aan de hand van de checklist “Subsidie - Overheidsopdracht”. Deze checklist is door inkoopbureau Bizob opgesteld. Eén van de kenmerkende verschillen tussen een subsidie en een overheidsopdracht is de levering van een concrete prestatie. Bij een overheidsopdracht is die contractueel afdwingbaar terwijl dit bij een subsidie in beginsel niet het geval is. Is de uitkomst van de juridische toets dat het een subsidie kan zijn, dan beoordelen we op inhoudelijke gronden (bijvoorbeeld als het wenselijk is om scherp op prestaties te sturen) of een overheidsopdracht toch de voorkeur heeft boven een subsidie. Elk traject dat leidt tot een overheidsopdracht of een subsidie start met een strategie-document (de inkoopstrategie of de subsidiestrategie). De beoordeling “overheidsopdracht of subsidie” maakt standaard onderdeel uit van het strategiedocument dat voor iedere subsidie wordt opgesteld. De afweging “overheidsopdracht of subsidie” wordt hierin vastgelegd. 5.4 Geen schaarste Het leidend principe in recente jurisprudentie is dat partijen gelijke toegang moeten hebben tot schaarse publieke middelen. Kernvraag is of subsidiegelden die voor een bepaalde activiteit beschikbaar worden gesteld, schaars zijn. Uit de Peel en Maas-uitspraak volgt dat dit het geval is als voor (nagenoeg) dezelfde activiteit(en) meer partijen een subsidie willen ontvangen, maar de gemeente niet aan alle partijen een begrotingssubsidie of een incidentele subsidie kan of wil verstrekken. Als deze situatie zich niet voordoet is er geen sprake van schaarse en hoeft geen mededingingsruimte geboden te worden. Het mededingingsbeleid wordt in dat geval niet toegepast. 5.5 Subsidieregeling We stellen een subsidieregeling op als we meerdere partijen de gelegenheid willen bieden initiatieven te ontwikkelen. Het gewenste resultaat of effect staat op voorhand vast, de wijze waarop initiatiefnemers dit vormgeven is veelal vrij. Het opstellen van een subsidieregeling heeft een aantal voordelen: ▪︎er is transparantie over de doelstellingen en het beleid; ▪︎ er kunnen voorwaarden en criteria worden opgenomen; ▪︎ de systematiek van verdeling is duidelijk; ▪︎ partijen hebben gelijke kansen om voor subsidie in aanmerking te komen. Een subsidieregeling is minder geschikt voor het verdelen van subsidiemiddelen voor de uitvoering van een activiteit door één organisatie. De ambtelijke en bestuurlijke last van een subsidieregeling staan niet in verhouding tot het doel. Buitenwettelijke begrotingssubsidies of incidentele subsidies zijn dan een passender instrument. 5.6 Enige serieuze gegadigde In de jurisprudentie heeft de Raad van State de mogelijkheid geopend om van mededinging af te zien als vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de subsidie, mits dit op basis van objectieve en toetsbare criteria wordt onderbouwd. In dat geval kan worden volstaan met het publiceren van het voornemen tot subsidieverlening aan de enige serieuze gegadigde en dient een reactietermijn van minimaal acht weken te worden geboden. Er is in ieder geval sprake van één serieuze gegadigde als aan ten minste één van de volgende criteria wordt voldaan: 1.de te subsidiëren activiteit behoort tot de wettelijke taak van de gegadigde; 2.uitvoering van de te subsidiëren activiteit is uitsluitend mogelijk met gebruik van een goed dat eigendom is van de gegadigde of waarover alleen de gegadigde zeggenschap heeft; 3.het is aannemelijk dat de uitvoering van de te subsidiëren activiteit uitsluitend door de gegadigde kan plaatsvinden, omdat deze beschikt over: a.specialistische kennis of een unieke methodiek; b.de vereiste certificaten, keurmerken of andere kwaliteitsverklaringen; c.de noodzakelijke vergunning(en); d.de noodzakelijke contractuele betrekkingen; of e.de noodzakelijk governance-structuur; 4.in het kader van een ontvangen specifieke uitkering is bepaald wie de subsidieontvanger is; 5.uitvoering van de te subsidiëren activiteit is in overwegende mate afhankelijk van: a.de unieke geografische positie van de gegadigde; b.de bijzondere binding die de gegadigde heeft met de doelgroep of regio; of c.een bestaande samenwerkingsrelatie of een langdurig partnerschap; 6.de te subsidiëren activiteit kan binnen het voor de beleidsdoelen gestelde tijdskader uitsluitend door de gegadigde worden uitgevoerd; of 7.uit een marktconsultatie is gebleken dat er maar één serieuze gegadigde is. Deze criteria zijn op basis van de jurisprudentie over schaarse publieke middelen en de landelijke subsidiepraktijk geformuleerd. Deze lijst is niet uitputtend. Er kunnen andere objectieve, redelijke en toetsbare criteria zijn die leiden tot de conclusie dat er slechts één serieuze gegadigde is. Niettemin leggen we met bovenstaande criteria een transparante basis voor de beoordeling van het bestaan van uniciteit. In het strategiedocument dat voor elke subsidie wordt opgesteld, worden de toegepaste criteria en de onderbouwing vastgelegd. Als bij voorbaat vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat er één serieuze gegadigde is voor de betreffende subsidie, dan kan de subsidie aldus wordt verstrekt zonder dat mededingingsruimte wordt geboden. Het voornemen om te subsidiëren zonder mededingingsruimte omdat sprake is van één serieuze gegadigde, publiceren wij minimaal 8 weken vóórafgaand aan de subsidieverleningsbeschikking. In dit voornemen wordt onderbouwd welke criteria op de enige serieuze gegadigde van toepassing zijn en waarom. Deze onderbouwing vergt maatwerk en verschilt per subsidie. Dit voornemen wordt gepubliceerd op de gemeentelijke website en in het Gemeenteblad. In de publicatie wordt in ieder geval het navolgende opgenomen: •de naam van de beoogde subsidieontvanger; •het subsidiebedrag; •de activiteit waarvoor subsidie wordt verstrekt; •een onderbouwing aan de hand van de criteria waarom de beoogde subsidieontvanger de enige serieuze gegadigde is; •de wijze waarop belanghebbenden kunnen reageren op dit voornemen. Als op de publicatie geen reactie binnenkomt, dan wordt de subsidie conform het voornemen verleend aan de enige serieuze gegadigde. Als één of meer andere partijen zich naar aanleiding van de publicatie melden, dient te worden beoordeeld of zij ook als serieuze gegadigden kunnen worden gekwalificeerd. Is het antwoord “ja”, dan wordt het voornemen tot subsidieverlening niet geëffectueerd en volgt alsnog een subsidietender. Is het antwoord “nee”, dan kan de subsidie conform het voornemen worden verleend. In de subsidieverleningsbeschikking wordt dan nader gemotiveerd waarom de ingediende reacties niet tot een ander oordeel hebben geleid. De overige partijen worden geïnformeerd over de subsidieverlening aan de enige serieuze gegadigde. Hierbij geldt overigens wel dat zolang de subsidiebeschikking nog open staat voor bezwaar, een andere partij die van mening is dat zij de activiteit zou kunnen uitvoeren (en daarom als belanghebbende kan worden aangemerkt) tot zes weken na de verzending van de subsidiebeschikking bezwaar kan indien. Deze bezwaren zullen we dan beoordelen. Dit leidt tot een besluit op bezwaar. 5.7 Subsidietender Voor activiteiten waarvoor niet kan worden onderbouwd dat er één serieuze gegadigde is, wordt een subsidietender gepubliceerd. Hiermee worden partijen uitgenodigd om voor het omschreven resultaat of effect een activiteitenplan met begroting in te dienen. In dit tenderdocument worden de beoogde resultaten of maatschappelijke effecten eisen voor de gesubsidieerde activiteiten verder uitgewerkt. Deze eisen zijn vergelijkbaar met de eisen die worden gesteld in een aanbesteding voor een overheidsopdracht en bestaan uit: -uitsluitingsgronden; -geschiktheidseisen; -kwaliteitseisen. In het tenderdocument wordt verder de procedure beschreven en wordt geschetst op welke wijze en volgens welke criteria het aanbod wordt beoordeeld en de meest geschikte partij wordt geselecteerd. Ook wordt aangegeven of voor de inschrijving een Eigen Verklaring verplicht is en of een Bibob-toets wordt uitgevoerd. Het volledige pakket aan eisen en voorwaarden is maatwerk en zal per subsidie worden samengesteld en worden vastgelegd in het tenderdocument. Zodra de subsidietender wordt gepubliceerd, wordt gelijktijdig de huidige subsidierelatie schriftelijk geïnformeerd over de voorgenomen beëindiging van de subsidierelatie. We dienen hiervoor op grond van artikel 4:51 Awb een redelijke termijn te hanteren ingeval het gaat om een bestaande subsidierelatie van 3 jaar of langer. Hoe lang deze termijn moet zijn bekijken we per geval. Een subsidietender wordt (lokaal en regionaal) gepubliceerd op de gemeentelijke website en (landelijk) in het Gemeenteblad. Een inschrijving op een subsidietender wordt beschouwd als aanvraag. De eisen voor de in te dienen aanvraag worden in het tenderdocument opgenomen. Na selectie volgt een beschikking tot subsidieverlening aan de best beoordeelde aanvrager. Dit zal een subsidieverlening zijn voor de periode waarin de middelen binnen de gemeentelijke begroting beschikbaar zijn. De niet geselecteerde aanvragers ontvangen een afwijzingsbeschikking. Ook hier geldt dat tegen deze beschikkingen gedurende 6 weken door belanghebbenden bezwaar kan worden gemaakt. 5.8 Implementatie en transitie van lopende subsidies Het mededingingsbeleid voor schaarse subsidie is direct van toepassing op nieuwe subsidieaanvragen. Dit zijn aanvragen voor incidentele subsidies en begrotingssubsidies voor activiteiten waarvoor we op dit moment nog geen subsidie verlenen. Voor de lopende begrotingssubsidies wordt een transitie-tijdpad opgesteld. Na vaststelling van het mededingingsbeleid zullen we de lopende begrotingssubsidies op basis van dit beleid toetsen op aspecten van mededinging. De beoordeling op mededinging voor schaarse subsidies leidt tot drie mogelijke procedures met een publicatie: 1.Enige serieuze gegadigde => subsidie. 2.Openbare subsidietender => subsidie. 3.Aanbesteding van een overheidsopdracht => inkoop. Voor de transitie van lopende begrotingssubsidies naar mededinging hanteren we als richtlijn voor deze procedures het navolgende tijdpad. Tijdpad Procedure Publicatie Selectie Overgangs/over-drachtsjaar Ingangsdatum subsidieverlening / opdracht Enige serieuze gegadigde September 2026 – Maart 2027 N.v.t. N.v.t. 1 januari 2028 Openbare subsidietender Januari – juni 2027 September – December 2027 2028 1 januari 2029 Aanbesteding overheidsopdracht (einde subsidie) Januari – maart 2027 December 2027 2028 1 januari 2029 Er zijn situaties waarin we gezamenlijk met andere gemeenten in regionaal verband aan een partij subsidie verlenen. Mededinging dient dan in samenwerking met de andere gemeenten te worden gerealiseerd. Dit kan alleen door de betreffende subsidieactiviteit gezamenlijk en gelijktijdig te publiceren, of bijvoorbeeld één van de gemeenten tot penvoerder en subsidieverstrekker van de gehele subsidie te benoemen en te laten publiceren (en onderling financieel met elkaar af te rekenen). Het bouwen van zo’n construct kost tijd. Dit kan ertoe leiden dat we de publicatie uitstellen tot het moment waarop we overeenstemming bereiken met de overige subsidieverleners. 6 Organisatorische aspecten 6.1 Economische afweging, te stellen eisen Het opstellen van een subsidietender is maatwerk. Het totaalpakket aan eisen is afhankelijk van de totale subsidiewaarde en de aard van de activiteiten. Dit sluit aan op het principe van “proportionaliteit” dat we kennen in het inkoopbeleid. Dit bekijken we per subsidieactiviteit. 6.1.1 Uitsluitingsgronden Voor wat betreft de uitsluitingsgronden sluiten we grotendeels aan bij de uitsluitingscriteria van de Eigen Verklaring van het Uniform Europees Aanbestedingsdocument (UEA) voor overheidsopdrachten. We hebben voor de subsidietender een format ontwikkeld in lijn met het UEA die door de inschrijver wordt ingevuld. Per subsidie stellen we deze Eigen Verklaring samen en bepalen we de uitsluitingsgronden. 6.1.2 Geschiktheidseisen en gunningscriteria Partijen dienen bij hun inschrijving te onderbouwen of zij voldoen aan de geschiktheids- en kwaliteitseisen. De zwaarte van de eisen en criteria kan afhangen van de omvang en de te verlenen subsidie. Deze eisen en criteria worden per subsidie opgesteld en opgenomen in de subsidiestrategie en het tenderdocument. Hierbij wordt ook opgenomen op welke wijze de gemeente de inschrijving gaat beoordelen. 6.2 Uitgangspunten voor het proces Als op basis van de afwegingen in voorgaande paragrafen is vastgesteld welke procedure wordt gevolgd, dan ziet er proces er als volgt uit: Procedure Stap Enige serieuze gegadigde Subsidietender 1 Opstellen subsidiestrategie Opstellen subsidiestrategie 2 Opstellen publicatie Opstellen tenderdocument 3 Publicatie voornemen tot subsidieverlening aan enige serieuze gegadigde Publicatie tenderdocument (partijen eventueel proactief op publicatie wijzen) 4 Ontvangen reacties van andere gegadigden (reactietermijn 8 weken) Ontvangen inschrijvingen (termijn 8 weken) 5 Beoordelen andere gegadigden Beoordelen inschrijvingen 6 Indien andere serieuze gegadigden, alsnog openbare subsidietender Selectie van partij die activiteit gaat uitvoeren 7 Indien geen andere serieuze gegadigden, bevestiging voornemen tot meerjarige samenwerking met subsidie aan enige serieuze gegadigde Beschikking subsidieverlening voor gehele subsidieperiode, onder voorbehoud van vaststelling begroting door gemeenteraad. 8 Beschikking subsidieverlening voor gehele subsidieperiode, onder voorbehoud van vaststelling begroting door gemeenteraad.